علامه كاشف الغطا گويد : « . . . حمزه در احد دفن شد و او را سيدالشهدا مىگفتند و بر خاك قبرش سجده مىكردند . . . هنگامى كه حسين ( ع ) به شهادت رسيد ، او سيدالشهدا گرديد ، و بر تربت وى سجده مىكنند . » « 1 » سيرهء شيعيان اهل بيت ( ع ) ، به ويژه تا زمان امام صادق ( ع ) استمرار يافت ؛ و آنان چيزى موسوم به حمزه را با خود حمل مىكردند و آن مقدارى از خاك بود كه درون كيسه‌اى براى سجده آماده كرده بودند . پس از آن ، خاك تربت حسين ( ع ) براى سهولت كار نمازگزاران به صورت مهر درآمد . از آنجا كه ساييدن گونه و پيشانى بر زمين واجب است ، چرا نبايد بر پاك و پاكيزه‌ترين و مقدس‌ترين خاك‌هاى زمين يعنى تربت حسين ( ع ) كه روايات فراوانى در فضيلت آن نقل شده سجده كرد ؟ « 2 » بنياد اين كار را امامان معصوم ( ع ) نهاده‌اند . نخستين كسى كه بر تربت حسين ( ع ) نماز خواند و آن را مسجد قرار داد امام زين‌العابدين ( ع ) بود . آن حضرت پس از خاك‌سپارى جنازهء پدرش مشتى از خاك را كه پيكر شريف بر آن نهاده بود ، برگرفت و از آن مهرى و تسبيحى ساخت و هنگامى كه بر يزيد ملعون وارد شد و پس از بازگشتن از شام ، به اين خاك تبرك مىجست و بر آن سجده مىكرد ؛ و برخى بيمارىهاى خانواده‌اش را با آن درمان مىنمود . از آن پس اين كار ميان علويان و شيعيان رواج يافت . « 3 » پس از امام زين العابدين ( ع ) ، فرزندش امام محمد باقر ( ع ) و پس از او امام صادق ( ع ) و ديگر ائمه ( ع ) در اين كار از آن حضرت پيروى كردند . شايد راز سجده بر تربت حسين ( ع ) اين باشد كه اين كار پيوسته مصايب و فجايع بزرگى را كه بر آن حضرت وارد شد ، در ذهن نمازگزار زنده نگه مىدارد ؛ حسين كه با قيام و شهادتش اسلام و نماز احيا گرديد : « اشْهَدُ انَّكَ قَدْ اقَمْتَ الصَّلَوةَ » ( گواهى مىدهم كه تو نماز را به پا داشته‌اى ) . اگر قيام حسين نبود ، نه نمازى مىماند و نه زكاتى ، و امر به معروف و نهى از

--> ( 1 ) - الارض و التربة الحسينيه ، ص 49 . ( 2 ) - همان ، ص 50 - 53 . ( 3 ) - همان .